Sturen op resultaat, koersen op effect

Doen ze de goede dingen, doen ze de dingen goed en hoe sturen we hierop?

Steeds vaker stellen bestuurders en ambtenaren zich deze vraag. Vaak is het moeilijk om hier een goed antwoord op te krijgen. Dat komt meestal door een gebrekkige sturing. Afspraken zijn dan niet specifiek genoeg, de koppeling van doelstellingen aan resultaten mist, evaluaties en bijstellingen ontbreken en de rolverdeling tussen opdrachtgever en opdrachtnemer is onduidelijk.

Gebrekkige sturing maakt de uitvoering van het beleid inefficiënt en onvoldoende doeltreffend. Bovendien veroorzaakt het regelmatig frictie tussen de opdrachtgever en opdrachtnemer.

De oplossing is ‘sturen op resultaat en koersen op effect©’. Dit sturingsmodel verbeterd de grip en maakt de sturing effectiever en efficiënter.

Minder moeite, betere sturing.

De beleidscyclus

Idealiter begint iedere door een overheid gefinancierde activiteit met (beleids)plannen. Daarin wordt beschreven welke maatschappelijke effecten men wil behalen. Koersen op effect. Het is de eerste stap in de beleidscyclus.

Daarna volgt de uitvoering; het doen. De uitvoering wordt vervolgens geëvalueerd en waar nodig worden de plannen bijgesteld. Bij deze wijze van sturen worden harde afspraken gemaakt over concrete en afrekenbare producten (goederen en diensten). Oftewel sturen op resultaat.

Het logic model

Voor het verduidelijken van de rolverdeling tussen opdrachtgever en opdrachtnemer gebruiken we het ‘logic model’. Het model gaat uit van een logische volgorde van oorzaak en gevolg. De inzet van middelen (menskracht, machines, grondstoffen, et cetera) wordt gebruikt om activiteiten uit te voeren. Die activiteiten leveren producten (goederen en diensten) op. Als die diensten geleverd worden aan consumenten of organisaties heeft dat een direct effect. Mensen kopen een kaartje voor een expositie en zien wat een kunstenaar gemaakt heeft. Dat bezoek heeft vervolgens een maatschappelijk effect. Bijvoorbeeld dat de waardering voor hedendaagse kunst stijgt. Of er worden schuldhulpverlenings gesprekken gevoerd waardoor er gezinnen uit de schulden raken.

Beleidsontwikkeling

Beleidsontwikkelingvolgt het bovengenoemde proces in omgekeerde richting. Beleid begint bij het vooraf bedenken van de maatschappelijke effecten die men wil bereiken. Vervolgens wordt er bedacht welke producten (goederen of diensten) daarvoor kunnen zorgen en kan een organisatie een voorstel doen. Vervolgens gaat de opdrachtnemer de plannen uitwerken in operationele plannen en dient hiervoor een subsidieverzoek in. De volgende stap is dan dat de subsidieverstrekker de subsidie toekent. Daarna starten de activiteiten en de realisatie van het beleid.

sturen op resultaat koersen op effect model2 sturen op resultaat koersen op effect model2

Rolverdeling

Als we het logicmodel en de beleidsontwikkeling boven elkaar plaatsen ontstaat er overzicht in de rolverdeling tussen opdrachtnemer en de opdrachtgever. De opdrachtgever is verantwoordelijk voor het opstellen van het beleid dat de kaders biedt voor het aanbod van de opdrachtnemer. De opdrachtnemer is verantwoordelijk voor de realisatie van de producten. Samen maken de opdrachtgever en opdrachtnemer afspraken over de te leveren producten. Op die resultaten wordt door de opdrachtgever gestuurd en afgerekend. Daarnaast koerst de opdrachtgever op een vooraf bepaald gewenst maatschappelijk effect. De behaalde effecten worden gezamenlijk besproken door de opdrachtgever met de opdrachtnemer. Waar nodig stelt men de plannen bij (zie hiervoor, de beleidscyclus). Dit noemen we koersen op effect.